تعتبر الحیاة الأفضل ، التی قدمها القرآن الکریم باسم "الحیاة الطیبة" أنقی وأحلی أنواع الحیاة للمسلم. إن الحیاة الطیبة هی النقطة المعاکسة للحیاة الحالیة فی المجتمعات الغربیة. لتفوق و إستیلاء الحیاة الطیبة علی الحیاة الغربیة لابد من معرفة المبادئ الحاکمة علیها.إن تحلیل المبادئ التی تحکم مثل هذه الحیاة من منظور القرآن الکریم أمر ضروری وهام لمزید من الفهم للحیاة الطیبة وتحقیقها علی أرض الواقع.الغرض من البحث هو استکشاف مبادئ الحیاة الطیبة من منظور القرآن الکریم.إن منهج البحث هو دراسة نوعیة باستخدام أسلوب التحلیل المواضیعی وتحلیل البیانات المکتبیة.تنعطف نتائج هذا البحث إلی حقیقة مهمة وهی أنه یمکن سوق المجتمع الإسلامی نحو المعنویة والعدالة و الحق عن طریق إتباع ضوابط معینة. ما دامت القواعد المذکورة أعلاه متبعة فی المجتمع علی مستویات مختلفة ، فإن المجتمع یتجه نحو الحیاة الطیبة و إن کان غیر ذلک فسیتجه المجتمع نحو المقاصد و الحیاة الشیطانیة بدل الحیاة الربانیة.

إن من أهم الأفکار فی مجال القرآن الکریم هی المواضیع المتعلقة بالحیاة الطیبة والروحیة وکیفیة تحقیق حیاة سعیدة. تلک الحیاة المستقرة التی تظهر کذلک فی سلوک المفکرین الغربیین. ومن الباحثین الذین دخلوا هذا المجال السیدة أندرهیل وفی مجال التفسیر العلامة الطباطبائی. کلاهما یحاولان رسم طریقة الوصول إلی حیاة طیبة وروحیة بهدف التقرب إلی الله، ولکن هل أن کلیهما یحاول بنفس الجهد ونفس النتاج؟ وفی هذا الصدد تم بحث موضوع "دراسة مقارنة لعمق الحیاة الطیبة والروحیة من وجهة نظر العلامة الطباطبائی وإیفلین أندرهیل". إن أساس مثل هذه الحیاة هو التوحید الخالص، والوصول إلی مثل هذه المکانة یتطلب الاستجابة الإیجابیة لنداء الفطرة والجهد فی هذا المسار. وقد توصلنا من خلال البحث إلی عدة نتائج أهمها أن عمق الحیاة الطیبة والحیاة الروحیة لیسا سواء. لأن أساس سیر العلامة الطباطبایی  وطریقته یختلفان عن أندرهیل. یسلک العلامة الطباطبایی طریق الدین وتسلک أندرهیل طریق الحب. فالدین یختلف عن التصوف والروحیة. صحیح أن الحب والمودة جزء من أجزاء الدین. وعلی الرغم من أن طریقة السیدة أندرهیل لم تکن غیر دینیة، إلا أنها لم تکن طریقة مکتملة ومثالیة. تم إعداد هذا المقال بالطریقة المکتبیة من خلال معالجة المعلومات بالوصف والتحلیل والنقد.

چکیده فارسی:رویکرد مساله محور یکی از شیوه های اثربخش «تدبر در قرآن» است. این رویکرد در برابر رهیافت موضوع محور و رهیافت مفهوم محور به کار می رود. بررسی تاریخی روی آوری مفسران به آیه 97 سوره نحل نشان می دهد که نداشتن رویکرد مساله محور موجب شده است که بسیاری از آنها بدون ذکر هیچ نکته ای از این آیه گذر کنند و بسیاری نیز که به تفسیر آیه پرداخته اند فقط به بیان نکات پراکنده و بدون انسجام اکتفا نمایند. این پژوهش روشن کرده است که تاکنون تنها سه تن از مفسران، مواجهه مساله محور با این آیه داشته اند و توانسته اند بدین شکل به مقومات و خصوصیات حیات طیبه دست یابند. در این مقاله پس از تحقیق در مفاد این آیه، 12 مساله مهم و شایسته پژوهش مرتبط با این آیه ارائه شده و به اجمال برای برخی از آنها روش صحیح حل آنها بیان شده است. چکیده عربی:المنهج الذی یقوم علی طرح مسألة معینة کمحور للبحث، واحد من المناهج المؤثرة فی «التدبر فی القرآن». یقع هذا المنهج أو هذا الاسلوب مقابل أسالیب اخری تجعل الموضوع أو المفهوم محورا للبحث. یتضح من خلال البحث التاریخی لتناول المفسرین للآیة 97 من سورة النحل ان عدم انتهاج اسلوب المسألة المحوریة، جعل الکثیر من اولئک المفسرین یمرون علی هذه الآیة مر الکرام من غیر الترکیز علی أی موضوع فیها، و هناک جماعة آخرون حین فسروا هذه الآیة اکتفوا بذکر مجموعة من الامور المتفرقة التی لا یوجد بینها ترابط أو انسجام. یبین هذا البحث ان ثلاثة من المفسرین فقط عندما فسروا هذه الآیة تناولوها من زاویة المسألة المحوریة، و بذلک استطاعوا تبیین مقومات وخصائص الحیاة الطیبة. و فی اعقاب التحقیق فی مفاد هذه الآیة، انتهی هذا البحث إلی انتزاع اثنی عشرة مسألة مهمة و جدیرة بالبحث حول هذه الآیة، و بین بشکل اجمالی المنهج الصحیح لحل قسم منها.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

چکیده عربی:فی العلوم الاجتماعیة الغربیة المعاصرة، هناک اتجاهات متنوعة لتعریف و بیان الثقافة والتی یمکننا ان نبحث عن جذورها فی المبانی الفلسفیة الغربیة و اساسا فی تکوین دنیا متجددة نوعا ما. ویوکد فی هذه التعاریف دائما علی المیول الطبیعیة والتعلقات الدنیویة للناس. العلامة محمدتقی جعفری (1923-1998) والذی هو من المفکرین الشیعة المعاصرین، یری ان هکذا ثقافة هی ثقافة تابعة تنتهک بعض الاصول الانسانیة المتعالیة کثقافة تقدیس العلم والمعرفة. لکن فی المقابل هناک الثقافة الرائدة التی لها جذور فی الاصول الثابتة للحیاة التکاملیة للانسان و هی متسندة للتعقل السلیم والاحاسیس المتصاعدة للناس. المقصود بالثقافة فی هذا التوجه هی الحوادث التی تجعل الحیاة المعقولة للبشر امرا قابلا للفهم ونتیجة لهذا فان قبولها یوجب الانبساط الروحی للانسان فی حیاته الهادفة. هکذا حیاة بحسب منطق القران هی الحیاة الطیبة. من وجهة نظر العلامة الطباطبائی (1902-1981) (و هو مفسر شیعی معاصر) و شراح کلامه فان الحیاة الطیبة تعرف بثلاثة موشرات مهمة و هی الایمان والعمل الصالح والاخلاق الفاضلة. و فی تعبیره الاستعاری فان الایمان بمنزلة الجذر الذی اصبح قویا بسبب انغراسه فی الارض. والاخلاق الفاضلة بمنزلة الساق والغصن والاعمال الصالحة بمنزلة اثار الشجرة الطیبة للدین والتی لها قابلیة الزیادة فی کل لحظة.   چکیده فارسی:در علوم اجتماعی معاصر غربی، رویکردهای گوناگونی در تعریف و تبیین فرهنگ وجود دارد که ریشه آن را می توان در مبانی فلسفه غرب و اساسا شکل گیری دنیای نوعا متجدد جستجو نمود. در این تعاریف، همواره تکیه بر تمایلات طبیعی و تعلقات دنیوی مردم بوده است. علامه محمدتقی جعفری (1302-1377) از متفکران معاصر شیعی، چنین فرهنگی را فرهنگ پیرو می داند که برخی اصول عالیه انسانی، مانند فرهنگ قداست علم و معرفت را پایمال نموده است. اما در مقابل، فرهنگ پیشرو ریشه در اصول ثابت حیات تکاملی انسان داشته، مستند به تعقل سلیم و احساسات تصعیدشده مردم است. در این رویکرد، مقصود از فرهنگ، پدیده هایی است که حیات معقول بشر را قابل درک ساخته، بالتبع پذیرش آن موجب انبساط روانی انسان ها در زندگی هدفدار می گردد. در منطق قرآن، چنین حیاتی، حیات طیبه است. از منظر علامه طباطبایی (1281-1360) مفسر معاصر شیعی و شارحان او، حیات طیبه با سه شاخص مهم ایمان، عمل صالح و اخلاق فاضله شناخته می شود. در نگاه استعاری او، ایمان در حکم ریشه ای است که در زمین چنگ انداخته، محکم شده است. اخلاق فاضله در حکم ساقه و شاخه و اعمال صالحه، آثار شجره طیبه دین می باشند که هر لحظه قابلیت فزونی دارند.

یرجی الرجوع الی النص الکامل معروض

نحاول فی هذه المقالة دراسة مفهوم الموت -أحد الظواهر الثلاث(الخصوبة والموت والهجرة) التی تؤدّی إلی التغیرات السکانیة- وتحلیله عندابن سینا الطبیب والفیلسوف الإیرانی (370-428ه ق). إنّ المنهج المتّبع فی هذه الدراسة من أجل الوصول إلی الأهداف المرجوة هو المنهج التوثیقی-التحلیلی. ولقد دلّت نتائج البحث علی أنّ ابن سینا عنی فی کتابه «القانون» بظاهرة الموت بشکل مباشر وتحدث فیه أیضاً عن العمر وتوقع الحیاة والاهتمام بأسبابه کالصحّة فی الأماکن العامة وصحّة الأمهات وصحّة الأطفال والمعمرّین. کما أنّه تحدث عن الموت الجنینی طوال فترة الحمل وموت الأمّ خلال هذه الفترة وعند الولادة، وقام بشرح ذلک ووصفه بشکل تفصیلی و بنظرة طبیة تخصصیة.

مفهوم رایج تامین اجتماعی غالبا در حمایت معیشتی دولت ها از افراد جامعه خلاصه می شود. هرچند مفهوم تامین اجتماعی، برآمده از تعریفی اصطلاحی و معاصر و برگرفته از نگاه سکولار غرب به نیازهای این جهانی انسان است، لکن به نظر می رسد این امر به هیچ وجه مانع از ارایه مفهومی جدید از آن نخواهد بود. در پژوهش حاضر و با روش توصیفی تحلیلی، مشخصا به این مسیله پرداخته شده است که چگونه می توان مفهومی از نظام تامین اجتماعی، بر پایه زندگی مطلوب و بر اساس آموزه های قرآن کریم ارایه نمود؟ قرآن کریم کیفیتی از زندگی انسان را با عنوان «حیات طیبه» معرفی نموده است که دارای ویژگی هایی است؛ از جمله اینکه حیاتی دایمی، محصول مراتب ایمان و مصادیق گسترده عمل صالح، زندگی کرامت مدار، امنیت زا و آرامش بخش و در نتیجه زندگی شادمانه است. در این کیفیت از زندگی، تامین زندگی مادی و معیشتی نه تنها مغفول نیست که از مهم ترین عناصر و مولفه های تشکیل آن است. از سوی دیگر، از آنجا که بنا بر رویکردهای متفاوت به کرامت انسان، هدف غایی نظام تامین اجتماعی حتی در مفهوم شایع آن، تامین کرامت افراد جامعه معرفی شده است و این مهم از اهداف اساسی هدایت های قرآن کریم است، نظام قرآن بنیان تامین اجتماعی دارای ارتباطی تنگاتنگ با مفهوم حیات طیبه به عنوان زندگی مطلوب انسان خواهد بود. نتیجه اینکه این نظام، نظامی همسو با حیات طیبه و در راستای تامین کرامت، امنیت و آرامش هر دو جهانی انسان اجتماعی است و دولت اسلامی به معنای حاکمیت و به عنوان قدرتمندترین نهاد اجتماعی، بیشترین وظیفه تامین آن را دارد تا جایی که می توان ادعا کرد که دولت اسلامی، دولت نظام قرآن بنیان تامین اجتماعی است.

چکیده فارسی:هدف این مقاله تبیین مناسبات دنیا و آخرت و تعیین دلالت های تربیتی آن است. این رویکرد می تواند نگریستن به رابطه دنیا و آخرت و تنظیم عملکرد و رفتارهای فردی و اجتماعی در جهت حیات طیبه را تحت تاثیر قرار دهد. برای تبیین چگونگی نسبت دنیا و آخرت، ماهیت این دو بررسی و آشکار شد که دنیا و آخرت از یکدیگر قابل تفکیک نیستند .جدا انگاری زمانی به وجود می آید که ماهیت اصلی حیات دنیوی و اخروی شناخته نشود .برای تبیین چگونگی حرکت در دنیا و رسیدن به حیات طیبه نیز با توجه به تجزیه و تحلیل سوال نخست، اصولی تعیین شد. نگرش صحیح به دنیا، باور به برتری آخرت بر آن، نیرومندسازی اراده، تقویت حس کرامت و محاسبه خود از جمله این اصول است. برای استنتاج دلالت های تربیتی از روش توصیفی و تحلیلی استفاده و به وسیله استدلال عقلی دلالت هایی تعیین شد. چند هدف تربیتی از قبیل شناساندن ماهیت دنیا به افراد، توانایی عمران و آباد کردن دنیا، آگاهی از رابطه حقیقی دنیا وآخرت، تقویت روحیه صبر و پایداری و یادگیری سبک زندگی مهم ترین هدف های تربیتی را تشکیل می دهد. در پایان نیز پیشنهاد های کاربردی ارائه شده است.   چکیده عربی:الغایة التی یرمی إلیها هذا البحث هی تبیین طبیعة العلاقة بین الدنیا والآخرة، وما فی ذلک من دلالات تربویة. هذا التوجه یمکن أن یکون له أثره فی النظرة إلی العلاقة بین الدنیا والآخرة، وتنظیم وتوجیه السلوکیات الفردیة والاجتماعیة نحو الحیاة الطیبة. ولغرض تبیین نمط العلاقة بین الدنیا والآخرة، فقد بحثت هنا طبیعة کل واحدة منهما، واتضح من خلال ذلک أن الدنیا والآخرة لا یمکن الفصل بینهما. ویمکن أن یکون هناک تصور بانفصالهما حینما لا یمکن هناک فهم للماهیة الأساسیة لکل من الحیاة الدنیا والآخرة. و قد وضعت مبادئ فی سبیل تبیین کیفیة المسیر فی الدنیا والوصول إلی الحیاة الطیبة، فی ضوء فهم وتحلیل ما جاء فی السؤال الأول. وأهم المبادئ التی وضعت هنا هی النظرة الصحیحة إلی الدنیا، والاعتقاد بأولویة الآخرة علی الدنیا، وترسیخ العزم والإرادة، وتقویة مبدأ الکرامة ومحاسبة النفس، وقد انتهج الاسلوب الوصفی لاستنتا ما فی ذلک من دلالات تربویة، وجری التوصل إلی بعض الدلالات عن طریق الاستدلال العقلی. و اما أهم الأهداف التربویة المبتغاة من وراء ذلک فهی: توعیة الناس بحقیقة الدنیا، والقدرة علی بناء الدنیا واعمارها، والوعی بالعلاقة الحقیقیة بین الدنیا والآخرة، وتأصیل روح الصبر والثبات، وتعلم اسلوب الحیاة ونهجها. و قدم هذا البحث فی ختام الأمر بعض المقترحات التی یمکن الافادة منها فی التطبیق العملی.

العناصر المؤلفة للحضارة أو التمدّن هی العناصر الموضوعیة المشترکة من قبیل اللغة، التاریخ، الدین، العادات والتقالید السائدة فی المجتمع. وعلى,هذا الأساس لم یأل علماء الشیعة جهدًا طوال حیاتهم لترسیخ الهویة الشیعیة وبلورة نمط عیش مستقل یستلهم من التعالیم النورانیة للأئمة الأطهار^، لیتسنّى,عبر وضع منشور للحیاة الحضاریة للشیعة إدخال التعالیم الدینیة إلى,الحیاة الاجتماعیة وصیانة عناصر الهویة الشیعیة وفی نفس الوقت الحؤول دون ظهور نزاعات مذهبیة. وفی هذه الأثناء عمد الشیخ المفید (ت 413ه) نظرًا لمعاصرته حکومة البویهیین الشیعیة (322-448ه)، إلى,تدوین کتابه مسارّ الشیعة بغیة إعادة تعریف وبلورة حیاة حضاریة (تمدنیة) للشیعة مبنیة على,تعالیم أهل البیت^ ولیکون بمثابة روزنامه للسلوک الیومی لحیاة الشیعة بأفراحها وأتراحها. تحاول هذه المقالة بأسلوب وصفی تحلیلی دراسة جهود الشیخ المفید فی تشکیل وتقنین الحیاة الحضاریة (التمدنیة) للشیعة فی ضوء الکتاب المذکور. ومن النتائج التی خرج بها هذا البحث أنّ الشیخ المفید کان یؤکّد على,الحیاة التوحیدیة وانعکاس التعالیم الإسلامیة على,الحیاة الحضاریة (التمدنیة)، والحفاظ على,المعتقدات الدینیة، والتعاطی والتعاون مع المذاهب الأخرى, ، وتوسیع النشاط الاجتماعی تمهیدًا لترسیخ مفهوم الأمة فی المجتمع.